Yaptırımlarda İkinci Aşama Başlıyor

ABD Başkanı Donald Trump'ın anlaşmadan çekilme kararını açıklamasının ardından ABD Hazine Bakanlığı, İran'a yönelik yaptırımların 90 ve 180 günlük iki aşamayla yeniden uygulanmaya başlayacağını açıkladı. Bu kapsamda 90 günlük sürenin dolmasının ardından ilk yaptırımlar 7 Ağustos'ta devreye girmişti. Bu yaptırımlar İran hükümetinin, ABD doları satın alması, altın ve değerli madenlerle ticaret yapması yasaklanmasını içeriyordu. Aynı zamanda İran'ın çelik, kömür, alüminyum ticareti ile otomotiv sektörüne de yaptırım uygulanması, Tahran'a sivil havacılık yaptırımları geri getirilmesi ve yaptırımlar kapsamında İran'ın yolcu uçakları ve uçak parçası ithalatı engellenmesini kapsıyordu. Yaptırımların devamında ise, İran'ın para birimi tümen üzerinden ülke dışında gerçekleşecek önemli işlemlere kısıtlamaları ve ABD'ye İran tarafından yapılan el yapımı halı ve gıda ürünlerinin ihracatı yasaklanmasını ayrıca İran'ın dış borcuna bağış yapılması ve satın alınmasına yaptırımlar kapsamında yasak getirilmesi söz konusuydu.

Açıklanan yaptırımlar çerçevesinde ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo, İran'dan petrol ithalatını kayda değer şekilde düşüren ancak sıfırlayamayan 8 ülkeye, petrol ithalatı için geçici muafiyet tanınacağını açıkladı ve bu muaf olan ülkelerin 5 Kasım Pazartesi günü açıklanacağını da ekledi. Öte yandan Pompeo, yaptırımlar açısından Avrupa Birliği'ne hiçbir muafiyet tanınmayacağını belirtti.

Yeni Süreç Bugün Başlıyor

İran yaptırımları konusunda ABD Hazine Bakanlığının verdiği 180 günlük sürenin dolmasıyla beraber, ikinci aşamadaki yaptırımlar bugün TSİ 08.00'de başladı. ABD Hazine Bakanlığı bilgilerine göre, 5 Kasım'da başlayacak yaptırımlar 6 maddeden oluşuyor. Maddelerin başında, İran'ın liman operatörleri, gemicilik ve gemi inşaatı sektörleri bulunuyor. Yaptırımlar, İran İslam Cumhuriyeti Gemicilik Hatları, Güney Gemicilik Hattı gibi firmaları ve bunların ilgili olduğu kuruluşları kapsıyor.

700’ü Aşkın İranlı Kara Listede

Yabancı finans kuruluşlarının İran Merkez Bankası ve belirli İranlı finans kuruluşları ile yaptığı işlemler de yaptırımların bir diğer hedefinde yer alıyor. ABD Hazine Bakanı Steven Mnuchin yaptığı açıklamada, 5 Kasım'da yürürlüğe girecek yaptırımlar çerçevesinde 700'ü aşkın İranlı kişi ve kurumun daha kara listeye ekleneceğini söyledi. ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo da ABD'nin nükleer anlaşmadan çekilmesinin ardından mayıs ayında yaptığı açıklamada, İran'la yeni bir anlaşma yapılması gerektiğini söyledi. Pompeo’nun açıkladığı ve İran’ın faaliyetlerini kısıtlamaya yönelik sunulan 12 maddelik şartlar ise şu şekilde:

1- İran, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansına (UAEA) önceki nükleer programlarının askeri boyutlarını tamamen açıklamalı ve bu çalışmalarını daimi ve doğrulanabilir olarak tamamen bırakmalıdır.

2- İran, uranyum zenginleştirmeyi durdurmalı ve bir daha asla plütonyum işlememelidir.

3- İran, UAEA'ya tüm ülkedeki tesislere koşulsuz erişim hakkı tanımalıdır.

4- İran, balistik füze üretimine son vermeli ve nükleer kapasiteli füze fırlatma ve geliştirmeyi durdurmalıdır.

5 - İran, gerçek olmayan suçlamalarla tutukladığı tüm ABD ve bu ülkenin ortak ve müttefiki olan ülkelerin vatandaşlarını serbest bırakmalıdır.

6 - İran, Hizbullah, Hamas ve Filistin İslami Cihad Hareketi de dahil olmak üzere Ortadoğu'daki tüm "terörist gruplara" desteğini geri çekmelidir.

7- İran, Irak hükümetinin egemenliğine saygı duymalı ve Şii milislerin silahsızlandırılması, tasfiyesi ve yeniden entegrasyonuna izin vermelidir.

8- İran, Husi milislere askeri desteğini kesmeli ve Yemen'de barışçıl siyasi çözüm için çalışmalıdır.

9- İran, Suriye'nin tamamında İran komutasında bulunan güçleri geri çekmelidir.

10- İran, Afganistan ve bölgedeki Taliban ve diğer teröristlere verdiği desteği kesmeli ve El Kaide’yi barındırmayı bırakmalıdır.

11- İran, Devrim Muhafızları Kudüs Gücü'nün dünyadaki terörist ve militan ortaklarına verdiği desteği kesmelidir.

12- İran, birçoğu ABD'nin müttefiki olan komşularına karşı tehditkar davranışlarına son vermeli, İsrail'i yok etme ile Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirliklerine füze atmaktan vazgeçmelidir.